اشتباهات رایج والدین در تربیت کودک؛ ۱۰ اشتباه که بهتر است بشناسیم
تربیت کودک همیشه ساده نیست. والدین معمولاً با نیت خوب تلاش میکنند بهترین شرایط را برای رشد فرزندشان فراهم کنند، اما گاهی بعضی رفتارها که در ظاهر طبیعی یا حتی مفید به نظر میرسند، میتوانند همکاری، استقلال یا اعتمادبهنفس کودک را دشوارتر کنند.
شناخت این اشتباهها به معنی سرزنش والدین نیست. هیچ پدر و مادری قرار نیست همیشه بدون اشتباه رفتار کند. هدف این است که بتوانیم رفتارهای روزمره خود را بهتر ببینیم و در صورت نیاز، آنها را کمی اصلاح کنیم.
۱. مقایسه کردن کودک با دیگران
یکی از رایجترین اشتباهها، مقایسه کودک با خواهر، برادر، همکلاسی یا حتی دوران کودکی خودمان است. جملههایی مانند «ببین دوستت چقدر خوب انجام میدهد» ممکن است کودک را برای مدت کوتاهی وادار به تلاش کند، اما در بلندمدت میتواند احساس ناکافی بودن ایجاد کند.
بهتر است پیشرفت کودک را با گذشته خودش مقایسه کنیم. اگر امروز کاری را بهتر از هفته قبل انجام داده، همین پیشرفت ارزش توجه و تشویق دارد.
۲. انجام دادن کارهای کودک به جای او
وقتی کودک در انجام کاری کند است، ممکن است وسوسه شویم سریع وارد عمل شویم و کار را برایش انجام دهیم. اما اگر این رفتار همیشه تکرار شود، فرصت تجربه کردن، اشتباه کردن و یادگیری مستقل از کودک گرفته میشود.
گاهی بهتر است کمی صبر کنیم و اجازه دهیم کودک خودش راهحل را پیدا کند؛ حتی اگر انجام کار زمان بیشتری ببرد.
۳. انتظار داشتن از کودک برای تمرکز طولانی
تمرکز یک مهارت است و با تمرین تدریجی رشد میکند. انتظار اینکه کودک برای مدت طولانی بدون وقفه بنشیند و روی یک فعالیت تمرکز کند، همیشه با توانایی و سن او هماهنگ نیست.
فعالیتهای کوتاه و هدفمند، بازیهای فکری و حرکتی و ایجاد وقفههای مناسب میتوانند تمرین بهتری برای توجه و تمرکز باشند.
برای آشنایی بیشتر با این موضوع میتوانید مقاله چگونه تمرکز کودک را افزایش دهیم؟ را نیز مطالعه کنید.
۴. تبدیل هر فعالیتی به رقابت
رقابت در بعضی بازیها میتواند جذاب باشد، اما اگر همیشه معیار موفقیت کودک برنده شدن باشد، ممکن است خود فعالیت و فرایند یادگیری کماهمیت شود.
گاهی بهتر است به جای پرسیدن «چه کسی اول شد؟» بپرسیم «امروز چه چیزی یاد گرفتی؟» یا «کدام قسمت برایت سختتر بود؟»
۵. ترساندن کودک برای ایجاد همکاری
تهدید، ترساندن و ایجاد اضطراب ممکن است در کوتاهمدت باعث اطاعت کودک شود، اما الزاماً به معنای یادگیری رفتار درست نیست.
دستورهای کوتاه و روشن، توضیح پیامد طبیعی رفتار و ایجاد انتخابهای محدود معمولاً فرصت بیشتری برای همکاری واقعی کودک ایجاد میکنند.
۶. نادیده گرفتن نیاز کودک به بازی
بازی فقط سرگرمی نیست. کودک از طریق بازی تجربه میکند، مسئله حل میکند، با دیگران ارتباط برقرار میکند و مهارتهای مختلف را تمرین میکند.
بازی هدفمند میتواند فرصتی برای رشد ذهنی، حرکتی، اجتماعی و عاطفی کودک باشد.
در مقاله نقش بازی در رشد کودک؛ چرا بازی هدفمند مهم است؟ درباره اهمیت بازی بیشتر صحبت کردهایم.
۷. کمتوجهی به فعالیتهای حرکتی
حرکت فقط برای تخلیه انرژی کودک نیست. فعالیتهای حرکتی میتوانند هماهنگی، تعادل، کنترل بدن، واکنش و اعتمادبهنفس کودک را نیز تقویت کنند.
راه رفتن روی مسیر مشخص، پریدن، پرتاب کردن، گرفتن توپ و بازیهای تعادلی نمونههایی ساده هستند که میتوانند در قالب بازی انجام شوند.
برای مطالعه بیشتر: چرا مهارتهای حرکتی برای رشد کودک مهم هستند؟
۸. تشویق کردن فقط برای نتیجه نهایی
اگر کودک فقط زمانی مورد تشویق قرار بگیرد که برنده شده یا بهترین نتیجه را گرفته است، ممکن است تلاش و فرایند یادگیری برای او کمارزش شود.
بهتر است تلاش، پشتکار، دقت، همکاری و پیشرفت کودک را نیز ببینیم و درباره آنها بازخورد مشخص بدهیم.
۹. انتظار کامل بودن از کودک
کودک قرار نیست همیشه آرام، منظم، صبور و کاملاً مطابق انتظار بزرگسال رفتار کند. اشتباه کردن بخشی از فرایند رشد است.
وقتی کودک در یک فعالیت اشتباه میکند، میتوانیم به جای برچسب زدن، به او کمک کنیم بفهمد چه اتفاقی افتاده و دفعه بعد چه کاری میتواند متفاوت انجام دهد.
۱۰. فراموش کردن اینکه هر کودک متفاوت است
کودکان از نظر سرعت یادگیری، علایق، ویژگیهای شخصیتی و نقاط قوت با یکدیگر متفاوت هستند. یک روش ممکن است برای یک کودک بسیار خوب جواب بدهد و برای کودک دیگری نیاز به تغییر داشته باشد.
شناخت کودک و توجه به نیازهای واقعی او، یکی از مهمترین بخشهای تربیت آگاهانه است.
پس چه کاری بهتر است انجام دهیم؟
لازم نیست همه چیز را یکباره تغییر دهیم. میتوانیم از یک رفتار کوچک شروع کنیم؛ مثلاً کمتر مقایسه کنیم، فرصت بیشتری برای مستقل عمل کردن بدهیم یا هر روز زمانی کوتاه برای بازی هدفمند و فعالیت حرکتی در نظر بگیریم.
هدف تربیت کودک، ساختن یک کودک کاملاً بیاشتباه نیست. هدف این است که کودک در محیطی امن فرصت تجربه کردن، یاد گرفتن، اشتباه کردن و دوباره تلاش کردن داشته باشد.
رشد کودک از تجربه کردن شروع میشود
در جنبجو تلاش میکنیم یادگیری کودکان را با بازی، حرکت و تجربه همراه کنیم. برای آشنایی بیشتر با برنامههای بازی و ورزش کودکان و محصولات آموزشی جنبجو میتوانید از بخشهای زیر دیدن کنید.
کلاسهای بازی و ورزش کودکان 🛒 محصولات آموزشی جنبجوجمعبندی
اشتباه کردن بخشی از فرایند والد بودن است. مهم این نیست که همیشه بهترین تصمیم را بگیریم؛ مهم این است که بتوانیم رفتار خود را بررسی کنیم و وقتی متوجه میشویم روشی نتیجه خوبی ندارد، آن را اصلاح کنیم.
کودک بیش از آنکه به والدین بینقص نیاز داشته باشد، به بزرگسالانی نیاز دارد که برای شنیدن، همراهی کردن، آموزش دادن و فرصت دادن به او آماده باشند.
تربیت کودک یک مسیر است؛ نه یک مسابقه برای رسیدن به والد بودنِ کامل.