نقش بازی در رشد کودک؛ چرا بازی هدفمند مهم است؟

بازی چرا برای کودک مهم است؟

کودک بخش مهمی از مهارت‌های خود را از طریق تجربه یاد می‌گیرد. بازی محیطی فراهم می‌کند که کودک در آن بدون احساس درس خواندن، مهارت‌های مختلف را تمرین می‌کند.

وقتی کودک بازی می‌کند ممکن است همزمان نیاز داشته باشد به دستورها توجه کند، حرکات خود را کنترل کند، نوبت را رعایت کند، قانون را به خاطر بسپارد و برای رسیدن به هدف تصمیم بگیرد.

بازی و رشد ذهنی کودک

بسیاری از بازی‌ها نیازمند توجه، حافظه، حل مسئله و تصمیم‌گیری هستند. کودک هنگام بازی با مسئله روبه‌رو می‌شود و باید راهی برای رسیدن به نتیجه پیدا کند.

• به خاطر سپردن قوانین بازی
• توجه به جزئیات
• پیدا کردن راه‌حل
• پیش‌بینی نتیجه یک حرکت
• تصمیم‌گیری در زمان مناسب

بازی و مهارت‌های حرکتی

دویدن، پریدن، گرفتن، پرتاب کردن، حفظ تعادل و تغییر جهت، همگی فرصت‌هایی برای تمرین مهارت‌های حرکتی هستند.

بازی‌های حرکتی همچنین کودک را تشویق می‌کنند همزمان به بدن خود، محیط و دستورهای بازی توجه کند.

ابزارهایی مانند لیوان‌چینی و کاپ‌گیم جنبجو و چوبک موسیقی جنبجو نیز می‌توانند برای طراحی بازی‌های حرکتی، ریتمیک و تمرکزی مورد استفاده قرار بگیرند.

بازی و رشد اجتماعی

وقتی کودک با دیگران بازی می‌کند، فقط سرگرم نمی‌شود؛ بلکه وارد یک موقعیت اجتماعی می‌شود.

رعایت نوبت، پذیرفتن قانون، همکاری، رقابت سالم، درخواست کمک و کنار آمدن با نتیجه بازی، بخشی از تجربه اجتماعی کودک در بازی است.

بازی و رشد عاطفی

بازی به کودک فرصت می‌دهد احساسات مختلف را تجربه و مدیریت کند. ممکن است برنده شود، ببازد، اشتباه کند، هیجان‌زده شود یا مجبور شود برای رسیدن به هدف دوباره تلاش کند.

اگر بزرگسال محیطی امن برای تجربه کردن فراهم کند، کودک می‌تواند به تدریج تحمل ناکامی و اعتماد به توانایی‌های خودش را تمرین کند.

بازی هدفمند یعنی چه؟

بازی هدفمند به این معنی نیست که همه چیز باید سخت و آموزشی باشد. هدفمند بودن بازی یعنی بدانیم این فعالیت قرار است چه تجربه‌ای برای کودک ایجاد کند.

برای مثال، اگر هدف تقویت توجه باشد، می‌توان بازی‌ای طراحی کرد که کودک باید به یک علامت مشخص واکنش نشان دهد. اگر هدف هماهنگی حرکتی باشد، می‌توان فعالیتی انتخاب کرد که نیازمند کنترل همزمان دست و پا باشد.

چطور بازی هدفمند را در خانه اجرا کنیم؟

برای بازی با کودک همیشه به وسایل پیچیده یا گران‌قیمت نیاز ندارید. بسیاری از فعالیت‌ها را می‌توان با وسایل ساده خانه یا حتی بدون وسیله انجام داد.

• یک الگوی حرکتی بسازید و از کودک بخواهید آن را تکرار کند.
• چند وسیله را قرار دهید و بعد جای یکی را تغییر دهید.
• یک قانون ساده تعیین کنید و در طول بازی آن را تغییر دهید.
• بازی‌های نوبتی انجام دهید.
• از کودک بخواهید برای یک مسئله ساده راه‌حل پیدا کند.

آیا بازی باید همیشه آموزشی باشد؟

خیر. کودک به بازی آزاد نیز نیاز دارد. قرار نیست هر دقیقه از بازی به تمرین آموزشی تبدیل شود.

بازی آزاد به کودک فرصت می‌دهد خلاقیت خود را به کار بگیرد، انتخاب کند و دنیای خودش را تجربه کند. در کنار آن، بازی‌های هدفمند می‌توانند فرصت مشخصی برای تمرین یک مهارت ایجاد کنند.

نقش والدین در بازی با کودک

والد لازم نیست همیشه نقش مربی داشته باشد. گاهی بهترین کار این است که کنار کودک باشد، مشاهده کند و اجازه دهد کودک مسیر بازی را انتخاب کند.

در بعضی فعالیت‌ها نیز والد می‌تواند قانون یا چالش کوچکی اضافه کند تا بازی برای کودک جذاب‌تر و پویاتر شود.

چند اشتباه رایج در بازی با کودکان

• تبدیل کردن هر بازی به کلاس آموزشی
• اصلاح مداوم کودک هنگام بازی
• مقایسه کودک با دیگران
• تأکید بیش از حد روی برنده شدن
• انتخاب بازی بسیار سخت یا بسیار ساده
• ندادن فرصت تصمیم‌گیری به کودک

بازی خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟

یک بازی مناسب باید با سن و توانایی کودک متناسب باشد و در عین حال کمی چالش ایجاد کند. بازی نباید آنقدر سخت باشد که کودک سریع ناامید شود و نه آنقدر ساده که هیچ فرصتی برای یادگیری ایجاد نکند.

بهتر است فعالیت‌ها متنوع باشند و در کنار مهارت‌های ذهنی، فرصت حرکت، ارتباط و خلاقیت نیز ایجاد کنند.

بازی در جنبجو

در جنبجو، بازی را فقط به عنوان سرگرمی نگاه نمی‌کنیم. بازی می‌تواند بستری برای تجربه و تمرین مهارت‌های ذهنی، حرکتی، اجتماعی و فردی کودک باشد.

به همین دلیل در فعالیت‌های جنبجو تلاش می‌کنیم کودکان در کنار لذت بردن از بازی، فرصت حرکت کردن، فکر کردن، همکاری، تصمیم‌گیری و تجربه کردن را نیز داشته باشند.

جمع‌بندی

بازی یکی از طبیعی‌ترین مسیرهای یادگیری کودک است. کودک هنگام بازی فقط سرگرم نمی‌شود؛ بلکه مهارت‌های مختلفی را در موقعیت واقعی تمرین می‌کند.

بازی هدفمند زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کند که با سن، توانایی و علاقه کودک هماهنگ باشد و در کنار آن، فرصت بازی آزاد نیز حفظ شود.

برای رشد کودک همیشه لازم نیست آموزش را پیچیده کنیم؛ گاهی کافی است بازی را بهتر انتخاب کنیم.